عیبیابی رگهدار شدن، ماتشدگی و دیسپرسیون ضعیف در قطعات تزریقی و فیلم: راهنمای عملی کف کارخانه
در خطوط اکستروژن و تزریق پلاستیک، هیچ اتفاقی برای سرپرست تولید یا مدیر کارخانه کلافهکنندهتر از بالا رفتن ناگهانی نرخ ضایعات نیست. رگهدار شدن سطح قطعه (Streaking)، دانهدانگی یا پوستهماری شدن (Fish Eyes)، ماتشدگی موضعی و عدم یکنواختی فام رنگ، از متداولترین عیوب ظاهری در تولید قطعات PP، ABS و فیلمهای پلیاتیلنی به شمار میروند.
بسیاری از اپراتورها در مواجهه با این مشکلات، بلافاصله دمای سیلندر را بالا میبرند یا دور موتور را تغییر میدهند؛ اقدامی که در اغلب موارد نه تنها عیب را برطرف نمیکند، بلکه به تخریب حرارتی پلیمر و ایجاد بوی سوختگی منجر میشود. در این مقاله فنی، دلایل ریشهای این عیوب و راهکارهای حل آنها در فرمولاسیون و فرآیند تولید را بررسی میکنیم.
۱. رگهدار شدن سطح قطعه (Color Streaking)؛ دلایل و راهحل
ایجاد خطوط تیره، روشن یا رگههای ناهمگن روی سطح قطعات تزریقی یا رولهای نایلون معمولاً ناشی از دو عامل است: اختلاط مکانیکی ضعیف یا ناسازگاری حامل مستربچ.
علل اصلی:
-
تفاوت شاخص جریان مذاب (MFI): اگر MFI رزین حامل مستربچ بسیار کمتر از MFI پلیمر پایه باشد، مستربچ دیرتر ذوب شده و به صورت رگههای کشیدهشده روی قطعه ظاهر میشود.
-
طراحی نامناسب ماردون: استفاده از ماردونهای تکپیچ ساده بدون زون اختلاط (Mixing Zone مانند Maddock) مانع از اعمال تنش برشی کافی برای باز کردن تودههای پیگمنت میشود.
-
ناسازگاری پلیمری: استفاده از مستربچ با پایه نامرتبط در رزینهای مهندسی نظیر ABS موجب عدم امتزاج و تشکیل رگههای کدر میشود.
اقدامات اصلاحی:
-
افزایش ملایم فشار پشت ماردون (Back Pressure) در دستگاه تزریق جهت افزایش تنش برشی و اختلاط بهتر.
-
استفاده از مستربچهای مهندسیشده با پایه رزین کاملاً منطبق بر پلیمر اصلی.
-
بررسی دمای زون تغذیه؛ پایین بودن بیش از حد دمای ابتدای سیلندر مانع از نرمشدگی بهموقع مستربچ میشود.
۲. ماتشدگی و افت براقیت قطعات تزریقی مشکی و رنگی
قطعات تولیدی با پایههایی نظیر ABS یا پلیپروپیلن کوپلیمر باید سطحی صیقلی، براق و چشمنواز داشته باشند. مات شدن ناخواسته سطح یا وجود لکههای کدر، مستقیماً ارزش فروش محصول را کاهش میدهد.
علل اصلی:
-
کیفیت پایین و اندازه ذرات دوده: دوده با اندازه ذرات درشت یا کامپاندینگ ناقص، نور را بهدرستی بازتاب نداده و سیاهی براق (Jet Black) ایجاد نمیکند.
-
رطوبت موجود در مواد اولیه یا فیلر: وجود حتی کسری از درصد رطوبت در مستربچ یا کربنات کلسیم، در لحظه تزریق به بخار تبدیل شده و رگههای نقرهای یا ماتشدگی سطحی پدید میآورد.
-
دمای پایین قالب تزریق: سرد بودن بیش از حد بدنه قالب باعث انجماد سریع مذاب پیش از فشردگی کامل و در نتیجه مات شدن پوسته قطعه میشود.
اقدامات اصلاحی:
-
استفاده از مستربچهای مشکی دارای دوده مرغوب با پخش میکرونی و ترشوندگی استاندارد.
-
خشککردن مواد اولیه با گازگیر (Dehumidifying Dryer) پیش از ورود به قیف، بهویژه برای گریدهای حساس مانند ABS.
-
افزایش دمای آب در گردش قالب برای بهبود کیفیت پرداخت سطح.
۳. ایجاد عیب چشمماهی (Fish Eyes) و دانههای زبر در فیلم و کیسه زباله
در تولید نایلون و نایلکس، وجود دانههای بازنشده یا برجستگیهای عدسیشکل، نه تنها ظاهر فیلم را خراب میکند، بلکه نقطه تمرکز تنش شده و با کمترین کشش باعث پاره شدن کیسه میشود.
علل اصلی:
-
دیسپرسیون ضعیف کربنات کلسیم: عدم استفاده از کربنات کلسیم کوتشده با اسید استئاریک که منجر به کلوخه شدن ذرات معدنی درون سیلندر میشود.
-
کثیفی یا فرسودگی توری فیلتر: تجمع ژلهای پلیمری سوخته پشت دای (Die) اکستروژن.
-
ناسازگاری نقطه ذوب مستربچ با فیلم: در صورتی که رزین حامل مستربچ نقطه ذوب بالاتری نسبت به پلیاتیلن فیلم داشته باشد، گرانولها ذوبنشده باقی میمانند.
اقدامات اصلاحی:
-
استفاده از کربنات کلسیم مرغوب با مش بالا و پوشش سطحی کامل برای تضمین دیسپرسیون همگن.
-
تعویض منظم توریهای اکسترودر و استفاده از توری با مش مناسب (مثلاً توریهای ۸۰ تا ۱۰۰ دو یا سهلا).
-
اطمینان از همگن بودن شاخص جریان مذاب مستربچ با گریدهای فیلمی (مانند 0035 یا 020).
ثبات فرآیند با انتخاب مواد اولیه استاندارد
حل پایدار عیوب تولید، بیش از آنکه به دستکاری روزانه تنظیمات دستگاه وابسته باشد، در گرو تثبیت کیفیت مواد ورودی به کارخانه است. اگر دانهبندی، درصد پیگمنت و رفتار مذاب مستربچ در هر محموله یکسان باشد، دستگاه پس از تنظیم اولیه بدون نیاز به توقف و ضایعات به کار خود ادامه میدهد.
مجموعه پارسا مستربچ نوین با پایش دقیق آزمایشگاهی دیسپرسیون ذرات و ارائه گریدهای تخصصی مستربچ و کربنات کلسیم، همراه فنی خطوط تولید شماست. مدیران تولید میتوانند با دریافت نمونه تست کارگاهی رایگان، رفتار مذاب و خروجی سطح قطعه را پیش از خرید قطعی روی دستگاههای خود راستیآزمایی نمایند.
دسته بندی ها:
دستهبندی نشده